Đáp số cho sự phát triển của đế chế Maya cổ đại

Những thông tin tìm hiểu, khám phá về thế giới quanh ta bổ ích và lý thú

Đáp số cho sự phát triển của đế chế Maya cổ đại

Bài viết mớigửi bởi dungnd » Thứ hai 23 Tháng 7 2012 11:54 am

Thuộc đất nước Guatemala ngày nay, hàng năm, toàn bộ khu vực thành phố Tikal của người Maya cổ đại đều phải hứng chịu những đợt khô hạn, không hề có 1 hạt mưa rơi trong vòng 4 tháng. Tuy vậy, nơi đây vẫn được biết đến với tư cách là đô thị khá sầm uất, là trung tâm của nền văn minh tiên tiến bậc nhất châu Mỹ, đạt đến trình độ rất cao trên nhiều lĩnh vực, cùng số dân có lúc lên tới 80.000 người vào năm 700 sau Công nguyên.

Sự mâu thuẫn này vốn là đề tài thách thức giới khoa học trong một thời gian dài và có lẽ sẽ chấm dứt trong thời gian tới vì mới đây, các chuyên gia đã tìm thấy câu trả lời nằm ở hệ thống cung cấp nước vô cùng đặc biệt chưa từng biết đến.

Nhu cầu sử dụng nước của cả thành phố Tikal luôn được đáp ứng đầy đủ nhờ vào một loạt hồ chứa cùng hệ thống đường dẫn bố trí hết sức khoa học giúp dự trữ lượng nước từ mùa mưa kéo dài 8 tháng và “để dành” đến những tháng hạn hán sau đó, nhóm nghiên cứu cho biết trên tạp chí Proceedings của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia. “Cư dân nơi đây có thể sử dụng nguồn tài nguyên đất và nước một cách bền vững trong khoảng 1500 năm mà không bị gián đoạn”, Vernon Scarborough, nhà nhân chủng học tại Đại học Cincinnati.

Hình ảnh
Ngôi đền nổi tiếng của người Maya cổ đại ở Tikal.

Scarborough và đồng nghiệp đã khai quật được nhiều hồ chứa, mương, kênh đào dẫn nước từ trên đỉnh đồi núi thành phố Tikal chảy xuống khu dân cư. Đây được coi là một trong những tiến bộ ban đầu về mặt công nghệ đặc biệt thú vị vì nó xuất hiện ngay thời cổ đại.

Con người bắt đầu xuất hiện ở Tikal từ 500 năm trước Công nguyên và đạt đỉnh vào khoảng 700 đến 900 năm sau Công nguyên. Cuộc sống của nhóm cư dân đầu tiên phụ thuộc vào nguồn suối tự nhiên. Khi dân số tăng, lượng nước này trở nên ít ỏi, không đủ đáp ứng nhu cầu. Vì vậy, người Tikal đã mở rộng những con kênh, lạch tự nhiên và ngăn nước thấm xuống đất bằng cách chuyển các tảng đá lớn thường để dựng nhà hoặc đền thờ vào hồ chứa. Loạt hồ chứa này có thể dự trữ hàng ngàn lít nước mưa, thậm chí là 74.631 mét khối.

Để tận dụng quá trình lọc tự nhiên của đất và cát, người Maya xây dựng hệ thống phân phối nước từ nguồn sông suối có sẵn chứ không lấp chúng lại, buộc dòng chảy phải đi qua nhiều lớp cát, nhờ đó mà rác rưởi hay các mảnh vụn bị giữ lại.

Tuy rằng cuối cùng, nền văn minh Maya cổ đại vẫn sụp đổ do sức ép dân số và mức độ hạn hán ngày càng gia tăng nhưng những cách làm mang đậm tính khoa học như trên rất đáng để con người hiện đại ngày nay học tập. Trong điều kiện năng lượng đang dần khan hiếm, các giải pháp đơn giản, thân thiện với môi trường nên được ưu tiên hàng đầu, Scarborough nói.

Tham khảo: Livescience
"Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui..."
Hình đại diện của thành viên
dungnd
Site Admin
Site Admin
 
Bài viết: 1528
Ngày tham gia: Thứ bảy 29 Tháng 4 2006 12:40 pm
Đến từ: 60 Lê Hữu Trác - Đà Nẵng

Phát hiện con đập lớn nhất của người Maya

Bài viết mớigửi bởi dungnd » Thứ bảy 18 Tháng 8 2012 1:18 pm

Các nhà khảo cổ đã xác định con đập nằm trên lãnh thổ thành phố cổ Tical mà người da đỏ đã đào và sử dụng nhiều thế kỷ là con công trình thuỷ lợi lớn nhất của người Maya. Phát hiện này đăng trên Tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences, và nội dung tóm tắt trên trang mạng của Trường ĐH Cincinnati (Hoa Kỳ).

Theo các tác giả, con đập nằm ở trung tâm thành phố cổ Tical, nơi mà vào thời phồn thịnh nhất dân số lên tới 60.000 - 80.000 người. Trước khi khai quật, người ta chỉ nghĩ nó đơn giản là một con đường lát đá.

Hình ảnh

Kết cấu của con đập tương đối phức tạp, có xây cửa đập chắc chắn và bộ phận để làm sạch nguồn nước chảy vào. Chiều rộng công trình thuỷ lợi này là 80m, độ cao 10m. Thể tích nước dự trữ ước tính 75.000m3.

Các nhà khảo cổ cho biết, nước mưa chảy dồn vào đập từ những đường ôm quanh đập. Trước khi vào hồ chứa, nước phải đi qua bể lọc có chứa cát thạch anh, khai thác từ các vỉa quặng đặc biệt cách thành phố trên 30km.

Việc xây dựng hồ chứa nước cho phép người da đỏ sống sót qua các thời kỳ khô hạn xảy ra khá thường xuyên ở vùng này. Nếu không có con đập, dân chúng không thể sống được ở một thành phố đông dân cư như thành phố Tical.

Đập ở Tical là con đập lớn nhất của người Maya với một nền văn minh còn nhiều điều bí ẩn cần khám phá. Nếu tính trên cả vùng Tân lục địa (tức toàn bộ châu Mỹ) về quy mô nó chỉ thua đập Purron trong thung lũng Teuacan.

Theo Vietnamnet
"Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui..."
Hình đại diện của thành viên
dungnd
Site Admin
Site Admin
 
Bài viết: 1528
Ngày tham gia: Thứ bảy 29 Tháng 4 2006 12:40 pm
Đến từ: 60 Lê Hữu Trác - Đà Nẵng

Tìm thấy lịch Maya cổ nhất

Bài viết mớigửi bởi dungnd » Thứ bảy 18 Tháng 8 2012 1:21 pm

Các nhà khảo cổ học vừa tìm thấy một bộ lịch Maya cổ nhất từ trước đến nay tại di tích Xultun ở Guatemala. Chúng được khắc trên các bức tường của một ngôi nhà Maya có niên đại từ đầu thế kỷ thứ 9, sớm hơn các bộ lịch Maya hàng thế kỷ.

Ngôi nhà trên được tiến sĩ William Saturno và các đồng nghiệp ở Đại học Boston (bang Massachusetts - Mỹ) khai quật vào năm 2010. Chủ nhân của nó có thể là một nhân vật cấp cao nhưng không thuộc hoàng tộc.

Hình ảnh
Các bức vẽ rõ đến đáng ngạc nhiên trên tường ngôi nhà. (Nguồn: BBC)

Các bức tường được khắc đầy tranh vẽ của người Maya. Giữa các bức vẽ thỉnh thoảng xuất hiện chữ viết của người Maya với các thông tin về thiên văn.

Bản thiên văn thứ nhất mô tả chu kỳ của mặt trăng: mất 29,5 ngày để mặt trăng đi trọn quỹ đạo của nó. Người Maya tin rằng trên mặt trăng có 6 vị thần, mỗi vị quản một chu kỳ riêng. Xã hội Maya bị thống trị bởi ý niệm thời gian tuần hoàn.

Bản thiên văn thứ hai khó hiểu hơn và ông Saturno cho rằng nó có liên quan đến hai bộ lịch Maya, bao gồm một bộ lịch lễ nghi kéo dài 260 ngày và một bộ lịch mặt trời dài 365 ngày. Cả hai bộ lịch chỉ có chung một ngày vào mỗi 18.980 ngày - thời điểm được gọi là “Tuần hoàn lịch”. Nguyên nhân để Saturno nhận định như trên là do mọi con số trong bản thiên văn thứ hai đều là bội số của 18.980, đồng thời là bội số của nhiều chu kỳ thiên văn khác.

Hình ảnh
Tính toán chu kỳ mặt trăng của người Maya khắc trên tường ngôi nhà. (Nguồn: BBC)

“Có vẻ như người Maya tính toán niên giám, các sự kiện trọng đại trong vòng 1.000 năm” - giáo sư Joyce Marcus ở Đại học Michigan phỏng đoán.

Ngoài ra, trên bức tường ở phía đông của ngôi nhà còn có 4 dãy số dài thể hiện một chu kỳ kéo dài đến 2,5 triệu ngày và nhiều biểu tượng cho thấy nhiều chu kỳ thiên văn của sao Hỏa, sao Kim và mặt trăng.

Những phát hiện mới này, theo tiến sĩ Saturno, sẽ chứng minh thời điểm tận thế 2012 là một suy diễn sai lầm. “Người Maya cổ đại tiên đoán thế giới sẽ tiếp tục, thêm 7.000 năm nữa kể từ bây giờ. Trong khi chúng ta đi tìm kiếm thời điểm tận thế thì người Maya tìm kiếm sự bảo đảm rằng sẽ chẳng có gì thay đổi. Hai lối tư duy hoàn toàn khác biệt” - ông Saturno nói.

Hình ảnh
Ngôi nhà được khai quật năm 2010. (Nguồn: Science)

Người Maya sống ở Trung Mỹ từ khoảng năm 2.000 trước Công nguyên cho đến khi bị diệt vong dưới ách đô hộ của Tây Ban Nha vào thế kỷ 15. Di tích Xultun được phát hiện lần đầu vào năm 1912 trên một diện tích rộng 30 km² và dần dần cấu trúc của nó được vẽ lại vào các thập niên 1920 và 1970, bao gồm một kim tự tháp cao 35m, nhưng vẫn còn rất nhiều chi tiết chưa được khám phá.

Theo BBC
"Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui..."
Hình đại diện của thành viên
dungnd
Site Admin
Site Admin
 
Bài viết: 1528
Ngày tham gia: Thứ bảy 29 Tháng 4 2006 12:40 pm
Đến từ: 60 Lê Hữu Trác - Đà Nẵng

Thay đổi khí hậu dẫn đến sự sụp đổ của nền văn minh Maya

Bài viết mớigửi bởi dungnd » Thứ bảy 18 Tháng 8 2012 1:27 pm

Các nhà khoa học sử dụng công nghệ vệ tinh mới để theo dõi môi trường Nam Mỹ cho biết sự suy tàn của nền văn minh Maya có thể bắt nguồn từ những trận hạn hán và thay đổi khí hậu do chính họ gây ra.

Các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm hàng không Marshall ở Huntsville, Alabama phóng chương trình vệ tinh SERVIR vào đầu năm 2005 để khắc phục các vụ cháy rừng, cải thiện việc sử dụng đất và nghiên cứu các thảm họa thiên nhiên. Tuy nhiên, chương trình cũng phát hiện ra những dấu tích của nền nông nghiệp gặp thảm họa trong quá khứ của người Maya, hiện đã bị thời gian vùi lấp. Những bài học này được dùng để giúp nhân loại hiện tại đối mặt với thay đổi khí hậu.

Theo các nhà phát triển dự án Tom Sever và Daniel Irwin, SERVIR cảnh báo các nhà lãnh đạo ở Trung và Nam Mỹ về khả năng thay đổi khí hậu có thể gây ra những tổn thất vô cùng khắc nghiệt lên hệ sinh thái và đa dạng sinh học của vùng này. Nếu chính quyền thực sự coi trọng những cảnh báo này, dữ liệu thu được sẽ là phương tiện giúp bảo vệ sự sống.

Những nông trại bí ẩn

Có hơn một trăm lý do giải thích cho sự sụp đổ của người Maya bao gồm bão, quá tải dân số, bệnh tật, chiến tranh và nổi loạn của nông dân. Nhưng Sever, nhà khảo cổ học duy nhất của cơ quan NASA đưa ra bằng chứng cho một lời giải thích mới. Trong cuộc họp Hội đồng Vì sự tiến bộ khoa học Mỹ diễn ra ở Boston, Massachusetts vào đầu tháng này, Sever phát biểu: “Nghiên cứu gần đây của chúng tôi cho thấy thay đổi khí hậu có thể cũng là một nguyên nhân.”

Một giả thiết thường gặp cho rằng người Maya canh tác theo kiểu đốt rừng lấy đất nông nghiệp nhưng Sever và các cộng sự cho rằng phương pháp đó không thể giúp duy trì dân số hơn 60.000 vào thời kỳ đỉnh cao của nền văn minh này.

Các nhà nghiên cứu cho rằng người Maya cũng khai thác thêm các bán đầm lầy mang tên bajos, địa hình chiếm 40% khu vực Peten, nơi định cư của đế chế này. Trong phần lớn các trường hợp nghiên cứu thì các thành phố Maya bao xung quanh bajos vì vậy các nhà khảo cổ học cho rằng nó không có tác dụng gì. Nhưng những hình ảnh đột phá chụp từ vệ tinh lại chỉ ra những kênh đào thoát nước của bajos cổ và những cánh đồng từng khá màu mỡ.

Dữ liệu cho thấy sự kết hợp giữa nông nghiệp theo lối nương rẫy và chuyển đổi những khu đầm lầy đã gây ra hạn hán cục bộ và nhiệt độ tăng cao. Đây có thể là khởi nguồn của những yếu tố giả thiết dẫn đến sự sụp đổ của người Maya, thậm chí những yếu tố có vẻ không liên quan như bệnh tật và chiến tranh.


Hình ảnh

Ảnh vệ tinh chụp bajo của Guatemala – một vùng đầm lầy theo mùa khá rộng. Công trình phân tích những hình ảnh vệ tinh cho thấy người Maya cổ canh tác nông nghiệp ở những vùng này và gây ra những trận hạn hán dẫn đến sự sụp đổ của nền văn minh. Hình ảnh do vệ tinh thương mại IKONOS chụp cũng cho thấy những khoảng màu vàng trong khu rừng rậm, có thể là những công trình Maya cổ. (Ảnh: National Geographic)


Thành công của chương trình vệ tinh

Các nhà nghiên cứu SERVIR đang thông báo giả thiết của họ cho người dân, đưa ra những hình ảnh vệ tinh về nạn phá rừng và những vùng đất còn màu mỡ cho dân làng và nhà lãnh đạo.

Hiện nay, Quốc hội Guatemala đã xây dựng Khu dự trữ sinh quyển Maya, khu vực được bảo vệ lớn nhất Trung Mỹ, sau khi xem qua những hình ảnh vệ tinh và thấy được sự khác biệt giữa những cánh rừng của họ và khu vực trơ trụi phía bắc.

SERVIR được sự ủng hộ của USAID và Ngân hàng thế giới, đã chứng tỏ được tính hiệu quả của mình kể từ khi cơ quan chủ quản của chương trình được thiết lập tại Panama thuộc Trung tâm nước cho các khu vực Nhiệt đới ẩm của Mỹ La-tinh và Ca-ri-bê (CATHALAC).

Vào năm 2006, Thủ tướng Panama Martin Torrijos sử dụng văn phòng của SERVIR làm nơi làm việc trong thời gian lũ lụt lan rộng và ông đã rất chú ý khi công nghệ của SERVIR cảnh báo trước những trận lở đất. Vào năm trước, chính quyền các nước Trung Mỹ cũng tham khảo SERVIR về những dự báo về các cơn bão Dean và Felix, bão nhiệt đới Noel.

Gánh nặng của các nước Trung Mỹ

Mặc dù chính quyền địa phương đã hết sức nỗ lực trong quản lý môi trường, các nước Mỹ La-tinh đang phải đối diện với những gánh nặng do thay đổi khí hậu gây ra. Sever cho biết, hiện nay, ở khu vực Petén trời không mưa như dự đoán. Những cư dân địa phương cho biết những cây chicle của họ đang cho ít quả hơn và mây hình thành ở khu vực cao hơn và muộn hơn, đôi khi không sinh mưa.

Thông qua SERVIR, Sever và nhóm của mình đang khảo sát phản ứng của đất và thực vật đối với điều kiện sống thay đổi. Họ cũng đang xây dựng những bản đồ cho các bộ trưởng môi trường và nông nghiệp của một số nước.

Nhà khoa học cấp cao của CATHALAC - Emil Cherrington thuộc Belize, đang sử dụng những thông tin này để dự báo ảnh hưởng của thay đổi khí hậu lên quê hương của ông trong tương lai. “Belize là nước thích hợp với bảo tồn đa dạng sinh học.”

Cherrington cho biết lượng mưa sẽ bị giảm nhiều nhất ở vùng núi và nhiệt độ sẽ tăng nhiều nhất ở bờ biển. Dữ liệu của SERVIR dự đoán một số loài chim và động vật có vú sẽ tuyệt chủng, nhưng loài lưỡng cư sẽ chịu tổn thất nhiều nhất. Nếu những dự đoán lượng mưa qua vệ tinh có thể được đưa đến cho nông dân, họ sẽ quyết định sản xuất bao nhiêu dựa trên lượng nước họ cần.

Các nhà khoa học SERVIR cũng hy vọng mở rộng công nghệ dựa trên hàng không vào lĩnh vực khác. Họ đang nghiên cứu phát triển chỉ số chất lượng không khí đối với Trung Mỹ là tiêu chuẩn trong những báo cáo thời tiết Mỹ. Và ngành công nghiệp đã đưa ra những ứng dụng mà các nhà khoa học SERVIR vốn chưa nghĩ ra. Một công ty Panama đang xây dựng những tấm thu năng lượng mặt trời đã xin ý kiến của SERVIR về nơi tốt nhất để thu được ánh mặt trời.

Cherrington cho biết: “Những thông tin dựa trên công nghệ hàng không có thể giúp ta quyết định tốt hơn, điều này thật đáng ngạc nhiên.”

(Theo National Geographic)
"Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui..."
Hình đại diện của thành viên
dungnd
Site Admin
Site Admin
 
Bài viết: 1528
Ngày tham gia: Thứ bảy 29 Tháng 4 2006 12:40 pm
Đến từ: 60 Lê Hữu Trác - Đà Nẵng


Quay về Tìm hiểu - Khám phá

Đang trực tuyến

Đang xem chuyên mục này: Không có thành viên nào trực tuyến.2 khách.

cron